برنامه‌ريزي با رویکرد کارکردگرایی= برنامه ریزی غيرواقع‌گرا و صلب

برنامه‌ريزي و طراحي شهري فعاليتي چند رشته‌اي و چند بعدي است. رشته هاي جمعيت شناسي اقتصاد، ‌جامعه‌شناسي، ‌ترافيك، تأسيسات، ‌ساختمان،‌ محيط زيست، ‌معماري و شهرسازي، ‌به عنوان رشته‌هاي اصلي در كنار هم بايد حضور بيابند تا مجموعه‌اي به نام برنامه يا طرح توسعه يك شهر فراهم آيد. اين تجمع كه مسلماً جمع ساده دستاوردهاي اين رشته‌ها نيست،‌ بخشي از پيچيدگي و مشكل برنامه‌ريزي شهري است. از سوي ديگر شهر نيز خود محل اصلي فعاليت‌ها و تحركات بيشتر محسوب مي‌شود و در آن در واقع هر آنچه كه حيات يك ملت يا ملل جهان است  شكل مي‌گيرد و مي‌بالد. ركود و تورم، ‌رونق و كسادي جنبشهاي پيش‌برنده اجتماعي يا آسيبهاي اجتماعي و… بطور عمده در شهرها موجوديت مي‌يابد. به همين دليل هر رشته شركت كننده در تهيه طرح و برنامه شهر ‌به ويژه رشته‌هاي اقتصاد و جامعه‌شناسي مواجه با دنياي متغير و پرجنبشي است كه پيش‌بيني برنامه‌ريزي براي تمام ابعاد آنها غيرممكن خواهد بود.

    در برنامه‌ريزي شهري بايد براي كاربريهاي مختلف، ‌زمين تخصيص داده شود، ‌نحوه توسعه شهر مشخص گردد، ‌محيط زيست طبيعي و انساني سالم و متعادل فراهم آيد و در عين حال هويت فرهنگي و ملي ايجاد و حفظ شود. اما پيش‌بيني انواع فعاليت‌ها، ‌اقشار اجتماعي، علائق، ‌كمبودها و… براي مدت طولاني كاري است غيرممكن. شكست اقتصاد متمركز مبتني بر برنامه‌اي كه همه اجزاء‌ آن از پيش تعيين شده باشد ‌در ساليان اخير اين واقعيت را نشان داد كه به صورت ” اراده گرايانه‌“‌ نمي‌توان جوامع بشري را به راهي از پيش تعيين شده كشاند.

    وجود ميلياردها شاخص براي پيش‌بيني صحيح وقايع و نيازهاي آينده باعث مي‌شود كه امكان محاسبات - حتي با پيشرفته‌ترين كامپيوترها - وجود نداشته باشد، ‌يا زمان محاسبات، ‌خود بيش از مدت برنامه طول بكشد. به همين دليل در برنامه‌ريزي بايد به پيش‌بيني خطوط اصلي وقايع و نيازهاي آينده اكتفا كرد و اين پيش‌بيني را به طور مداوم بازبيني نمود.

    بدين ترتيب ارزيابي برنامه‌ريزي و طراحي شهري در ايران بدون نگرش به تحولات، ‌امكانات و نقايص عام برنامه‌ريزي شهري، ‌به عنوان رشته‌اي نوظهور در حوزه معرفت بشر، ‌نمي تواند نمايانگر واقعيت باشد. به علاوه از آنجا كه“‌برنامه‌ريزي”‌ صرفاً يك رشته علمي نيست بلكه “فرايندي”‌ قانوني، ‌فني و اجرايي نيز مي‌باشد، ‌ارزيابي فوق‌الذكر علاوه بر سنجش عملكرد مشاوران شهرساز، بايد به نظامات برنامه‌ريزي در ايران و ظرفيتهاي فني و اجرايي عملي كردن برنامه‌ها نيز بپردازد. اما تحقيق حاضر به دليل آن كه گروه‌هاي كار مربوط به بررسي تاريخ برنامه‌ريزي شهري در جهان و تحولات نظري آن و مطالعات نظام و قوانين برنامه‌ريزي و سنجش ظرفيتهاي فني و اجرايي عملي كردن آن در ايران تشكيل نشد، ‌به موارد فوق‌الذكر بطور مختصر و در حد جمع‌بندي عام مورد قبول پرداخته و از نتايج آنها در كنار بررسي دقيق عملكرد برنامه‌ريزي طراحي شهري در 7 شهر ايران استفاده مي‌كند. البته نتايج حاصل از اين بررسي خود نيازها و تحولات لازم را از لحاظ نظري و عملي، ‌نظام و قوانين برنامه‌ريزي، ‌آمار و اطلاعات، ‌شيوه‌هاي تأمين مالي و غيره را به دست مي دهد.

GIS and urban planning...