جرئيات فضاهاي شهري

هر فضايي از سه بخش اصلي سقف، كف و بدنه و بخش چهارم اثاث تشكيل شده است.

فضاهاي شهري در بافتهاي جديد معمولاً فاقد سقف هستند. در مناطق گرمسير مانند خوزستان معمولاً پيادهروهاي معابر اصلي يا بخشي از كوچهها (ساباط)، مسقف ساخته ميشوند. هماهنگي اين سقف با بناي همجوار و استفاده از مصالح هماهنگ با آن نماي شهري را به نحوي كارساز تغيير ميدهد.

جنس پوشش كف (تخته سنگ، سنگ پلاك يا قلوه يا شن درشت، چمن، گياهان زينتي بوتهاي، آجر، آسفالت، بلوك سيماني، موزائيك، بتن درجا و…) و نقشهاي مناسب هر يك و يا تركيب چند نوع مصالح هماهنگ با يكديگر در ديد موثر است.

آجر يكي از قديميترين و شناخته شدهترين مصالح در معماري ايران است. در احداث استفاده از اين مصالح ساختماني با نقشها و جزئيات شناخته شده و متنوع، از پيچيدهترين اشكال تا سادهترين نوع آن، پيشنهاد ميشود. كفسازي آجري از قرن ها پيش در ايران معمول بوده، استفاده از آن در اين بخش و نيز بجاي جدول باغچهها، فضايي ايراني و آشنا را در مقابل ديدگان عابر قرار ميدهد (شكلهاي شماره 26 و25-212).

بدنه يكي از مهمترين عوامل سازنده فضاهاي شهري است. نماي ساختمانها از پيشآمدگي، بالكن، ورودي، سردر، ديوارها، پنجرهها و درها تشكيل ميشود. متناسب و خوش تركيب و متنوع و زيبا بودن نماي هر ساختمان و هماهنگ بودن آن با ساختمان مجاور و نوع مصالح و تزئينات و تركيب چند نوع مصالح متناسب با هم ميتواند فضاي شهري زيبائي بسازد.

همانطور كه گفته شد آنچه كه سيماي شهرها را ميسازد بناها و مخصوصاً بدنه و ديواره هاي بر خيابانهاست، زيرا چهره شهرها زيبا نخواهد شد، مگر اينكه بناهاي زيبا، اصيل، متنوع و در عين حال هماهنگ در كنار هم قرار گيرند، زيرا نه تنها استقرار تك بناهاي زشت و بيهويت در كنار هم هرگز سيماي شهري را زيبا نخواهند ساخت، بلكه ابنيه زيبا و غيرهماهنگ نيز چنين اثري دارد. براي دستيابي به سيماي شهر قابل قبول، دو راه حل متفاوت وجود دارد:

يك ـ بدنه بر ميادين و خيابانهاي اصلي طراحي گردد و طراح بناي پشت بدنه وادار به حفظ بدنه و هماهنگ نمودن پلانها با بدنه بر خيابان شود. اين روش در شهرهاي داراي بافت و بدنه باارزش در اروپا به وفور مشاهده ميگردد (حفظ بدنه و تطبيق پلان با آن).

دو- بناهاي اصيل، با هويت و هماهنگ با هم در كنار يكديگر احداث شود. براي اين منظور ميتوان چنانچه ساختماني زيبا و چشمگير ساخته شد، خصوصاً در بخش دولتي، آن را در سطح شهر تكرار نمود. اين گونه بناها در شهر پكن به فراواني ديده ميشود، در شهر فرانكفورت نيز چند ساختمان بلندمرتبه كه از طرح برج نمايشگاه كار هلموتيان اقتباس شده احداث گرديده است (تصوير اين بنا به عنوان سمبلي از شهر فرانكفورت به صورت كارت پستال نيز چاپ شده است). اقتباس از طرح بنائي معروف در ديگر نقاط جهان به عنوان نشانه در شهر، نه تنها نقش منفي و مخربي ندارد، بلكه تا حدي نيز ميتوان آن را مثبت فرض نمود، مانند ساختمان ميلاد در ميدان آرژانتين كه از برج واقع در ميدان آزادي شهر فيلادلفيا (كار هلموتيان اقتباس شده است)[1] طرح برج آزادي نيز بسيار نزديك به طرح ساختمان كرايسلر در نيويورك ميباشد كه در سال 1930 ساخته شده است چنانچه ساختمان با هويتي در بر خياباني احداث گرديد، ميتوان قطعات بعدي را وادار نمود كه اصول طرح آن را رعايت نمايند (منظور نوع مصالح، تركيب پنجرهها و درها، تقسيمات آنها، ارتفاع كف پنجره، تزئينات و جزء آن است). طراحي كامل يك بلوك توسط يك معمار يا گروه معماراني كه با هم كار ميكنند، پيشنهادي ديگر است. اين نوع طراحي نيز در شهر برلين، به سبب دولتي بودن كل بلوك، و در واقع داشتن مالكيت مشترك ممكن گرديده است.

GIS and urban planning...